Diş Numaraları ve Diş Şeması: FDI Sistemi Rehberi

Diş numaraları, ağızdaki her dişi iki haneli bir kodla tanımlar: ilk hane dişin bulunduğu bölgeyi (kadranı), ikinci hane dişin orta çizgiden itibaren kaçıncı sırada olduğunu gösterir. Buna göre 11, üst çenede hastanın sağındaki orta kesici; 46 ise alt çenede sağdaki birinci büyük azı dişidir. Bu yöntem FDI sistemi olarak bilinir, uluslararası karşılığı ISO 3950 standardıdır ve Türkiye dahil dünya genelinde yaygın olarak kullanılır.

Aşağıda kalıcı ve süt dişlerinin numaralarını, en çok sorulan numaraların hangi dişe denk geldiğini, FDI'ın Universal ve Palmer sistemlerinden farkını ve diş şemasının klinikte nasıl kullanıldığını bulacaksınız. Yazı bilgilendirme amaçlıdır; kendi ağız sağlığınızla ilgili kararlar için diş hekiminize danışın.

Diş numaraları nasıl okunur?

FDI sisteminde ağız dört bölgeye, yani kadrana ayrılır. Kadranlar saat yönünde numaralanır: hastanın üst sağı 1, üst solu 2, alt solu 3, alt sağı 4. Süt dişlerinde aynı sıra 5, 6, 7 ve 8 ile devam eder. İkinci hane dişin kadran içindeki yerini verir ve orta çizgiden geriye doğru sayılır: kalıcı dişlerde 1'den 8'e, süt dişlerinde 1'den 5'e.

Sağ ve sol her zaman hastaya göredir. Karşınızdaki birine baktığınızda onun sağ tarafı sizin solunuzda kalır. Diş şemaları da hekimin karşıdan gördüğü yönde çizildiği için 18 numaralı diş şemanın en solunda yer alır.

Bir kodu çözmek için iki soru yeterlidir: Hangi kadran? Orta çizgiden kaçıncı diş? Örneğin 23, ikinci kadranın (üst sol) üçüncü dişidir, yani üst sol köpek dişi. 85 ise sekizinci kadranın (alt sağ, süt dişi) beşinci dişidir, yani alt sağ ikinci süt azısı.

Sistemi FDI Dünya Diş Hekimleri Birliği (FDI World Dental Federation) hazırladı; Dünya Sağlık Örgütü (WHO) de onayladı. ISO 3950 standardının girişinde sistemin hedefleri sayılır: kolay öğretilmesi, konuşmada ve diktede rahat söylenmesi, yazılı ve bilgisayar ortamına kolayca aktarılması. WHO'nun ağız sağlığı araştırmaları el kitabı da dişleri bu iki haneli kodla kaydeder ve karışıklığı önlemek için numaranın hane hane söylenmesini önerir: 12 "on iki" değil "bir-iki", 38 "otuz sekiz" değil "üç-sekiz" diye okunur.

Türkiye'de de ortak dil budur. Sağlık Bakanlığı'nın Ulusal Sağlık Veri Sözlüğü, ağız ve diş sağlığı verisinde tedavi edilen dişin kodunu FDI normlarına göre tanımlar. Yani klinikte yazdığınız 36, bakanlığa giden kayıtta da aynı dişi anlatır.

Yetişkinlerde diş numaraları (11–48)

Kalıcı dişlenmede her kadranda sekiz diş bulunur; dört kadranla toplam 32 numara eder. Aşağıdaki tablo her dişin dört kadrandaki numarasını birlikte gösterir: satır dişin adını, sütun kadranı belirler.

İkinci hane ve diş	Üst sağ (1)	Üst sol (2)	Alt sol (3)	Alt sağ (4)
1 · Orta kesici	11	21	31	41
2 · Yan kesici	12	22	32	42
3 · Köpek dişi	13	23	33	43
4 · Birinci küçük azı	14	24	34	44
5 · İkinci küçük azı	15	25	35	45
6 · Birinci büyük azı	16	26	36	46
7 · İkinci büyük azı	17	27	37	47
8 · Üçüncü büyük azı (yirmilik)	18	28	38	48

Üst çene diş numaraları

Üst çenede, hastanın sağından soluna doğru sıra şöyledir: 18, 17, 16, 15, 14, 13, 12, 11 ve orta çizginin öbür yanında 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28. Orta çizginin iki yanındaki 11 ve 21, gülümsediğinizde ilk görünen iki ön diştir. Numara orta çizgiden uzaklaştıkça büyür; üst çenenin en arkasındaki yirmilik dişler bu yüzden 18 ve 28'dir.

Alt çene diş numaraları

Alt çenede aynı yönde sıra 48, 47, 46, 45, 44, 43, 42, 41 ve 31, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38 şeklindedir. Burada dikkat edilecek nokta, alt çenede solun 3, sağın 4 ile başlamasıdır. Numaralandırma üst sağdan başlayıp üst sola geçtiği, oradan aşağı inip alt sağda bittiği için alt sol kadran alt sağdan önce gelir. Bu saat yönü mantığını bir kez oturttuğunuzda hiçbir numarayı ezberlemeniz gerekmez.

Dişlerin isimleri ve numaraları

İkinci hane dişin türünü de söyler. Hangi kadranda olursa olsun 1 ve 2 kesici, 3 köpek dişi, 4 ve 5 küçük azı, 6, 7 ve 8 büyük azıdır. ISO 3950'ye göre numara dişin anatomisine göre verilir; yeri kaymış bir köpek dişi de yine 3 ile anılır.

• Kesiciler (1 ve 2): Her kadranda iki, toplam sekiz diş. Isırma ve kesme işini görür. Üstte 11, 12, 21, 22; altta 31, 32, 41, 42.
• Köpek dişleri (3): Toplam dört diş: 13, 23, 33 ve 43. Sivri uçlu, uzun köklü dişlerdir; üst köpek dişlerine halk arasında göz dişi de denir.
• Küçük azılar (4 ve 5): Premolar da denir; toplam sekiz diş. Köpek dişi ile büyük azılar arasında yer alır.
• Büyük azılar (6, 7 ve 8): Molar da denir; toplam on iki diş. Çiğneme yükünün büyük kısmını taşır. 6 numaralı dişler halk arasında altı yaş dişi, 8 numaralı dişler yirmilik ya da yirmi yaş dişi olarak bilinir.

Ağızda kaç diş vardır?

Tam kalıcı dişlenmede ağızda 32 diş bulunur: dört kadranın her birinde sekiz. Bu sayıya dört yirmilik diş de dahildir. Yirmilik dişlerin bir kısmı hiç çıkmamış, gömülü kalmış ya da çekilmiş olabileceği için yetişkinlerde 28 ile 32 arasında diş görmek sık rastlanan bir durumdur. Çocuklarda süt dişlenmesi 20 dişten oluşur: her kadranda beş.

Süt dişi (çocuk) numaraları: 51–85

Süt dişlerinde kadranlar 5, 6, 7 ve 8 ile numaralanır ve sıra kalıcı dişlerle aynıdır: 5 üst sağ, 6 üst sol, 7 alt sol, 8 alt sağ. Her kadranda beş süt dişi olduğundan ikinci hane 1 ile 5 arasındadır.

İkinci hane ve diş	Üst sağ (5)	Üst sol (6)	Alt sol (7)	Alt sağ (8)
1 · Süt orta kesici	51	61	71	81
2 · Süt yan kesici	52	62	72	82
3 · Süt köpek dişi	53	63	73	83
4 · Birinci süt azısı	54	64	74	84
5 · İkinci süt azısı	55	65	75	85

Süt dişlenmesinde küçük azı yoktur; 4 ve 5 numaralı süt azılarının yerini zamanla kalıcı küçük azılar alır. Kalıcı büyük azılar ise süt dişlerinin arkasından çıkar. Süt ve kalıcı dişlerin birlikte bulunduğu karma dişlenme döneminde aynı şemada 16 ile 55'i yan yana görmek bu yüzden olağandır. İlk hane, dişin süt mü kalıcı mı olduğunu tek bakışta söyler.

En çok sorulan numaralar: 11, 21, 36, 38, 46, 48

Hastaların ve yeni başlayan ekip üyelerinin en sık sorduğu numaraları tek tabloda topladık:

Numara	Hangi diş?	Nerede?
11	Orta kesici (ön diş)	Üst çene, hastanın sağı
21	Orta kesici (ön diş)	Üst çene, hastanın solu
13 / 23	Köpek dişi	Üst çene, sağ / sol
16 / 26	Birinci büyük azı	Üst çene, sağ / sol
36	Birinci büyük azı (altı yaş dişi)	Alt çene, sol
46	Birinci büyük azı (altı yaş dişi)	Alt çene, sağ
37 / 47	İkinci büyük azı	Alt çene, sol / sağ
38	Yirmilik (üçüncü büyük azı)	Alt çene, sol
48	Yirmilik (üçüncü büyük azı)	Alt çene, sağ

Tek başına söylenen bir rakam kadranı belirtmez. "7 numaralı diş" dendiğinde kastedilen, kadrandaki yedinci diş, yani ikinci büyük azıdır; hangi taraf olduğu ancak 17, 27, 37 ya da 47 diye yazılınca netleşir. Randevu notunda, laboratuvar formunda ve hastaya verilen bilgide tam iki haneli kodu kullanmak bu yüzden karışıklığı önler.

FDI, Universal ve Palmer sistemlerinin karşılaştırması

FDI tek numaralandırma sistemi değildir. Yurt dışından gelen bir raporda ya da yabancı kaynaklı bir ders kitabında farklı bir gösterimle karşılaşabilirsiniz. En yaygın üç sistem şöyle ayrışır:

Özellik	FDI (ISO 3950)	Universal	Palmer
Mantık	Kadran + dişin sırası, iki hane	1'den 32'ye kesintisiz sıra	Kadranı gösteren köşe işareti + 1–8 arası rakam
Başlangıç	Her kadranda orta çizgi	Üst sağ yirmilik (1); ağız çevresinde dolaşıp alt sağ yirmilikte (32) biter	Her kadranda orta çizgi
Üst sağ orta kesici	11	8	1┘
Alt sağ birinci büyük azı	46	30	6┐
Alt sol yirmilik	38	17	┌8
Süt dişleri	51–85 (kadran 5–8)	A–T harfleri	A–E harfleri ve köşe işareti
Nerede karşılaşırsınız?	Türkiye dahil dünya genelinde	ABD	Birleşik Krallık başta olmak üzere bazı ülkelerde

Universal sistemde numaralar üst sağ yirmilikten başlar ve ağzın çevresinde dolaşır. Amerikan Diş Hekimleri Birliği'nin (ADA) eşleme tablosuna göre Universal 1, FDI'da 18'e; Universal 32 ise 48'e karşılık gelir. Aynı rakam iki sistemde farklı dişleri anlatabilir: Universal'de 8 üst sağ orta kesicidir, FDI'da ise ikinci hanedeki 8 yirmilik dişi gösterir. Yabancı bir raporu okurken bu yüzden önce hangi sistemin kullanıldığına bakın.

Palmer sisteminde rakamın hangi kadranda olduğunu küçük bir köşe işareti gösterir. Bu işaretler elle yazıldığında anlaşılır olsa da klavyeyle yazmak, sesle iletmek ve yazılıma aktarmak zordur. ISO 3950'nin hedef olarak saydığı özellikler tam bu noktaya karşılık gelir: yalnızca rakamlardan oluşan, sesle rahatça söylenen ve bilgisayara doğrudan girilen bir kod.

Diş şeması (odontogram) nedir, klinikte nasıl kullanılır?

Diş şeması ya da odontogram, ağızdaki tüm dişleri numaralarıyla gösteren ve her dişin durumunu işaretlemeye yarayan şemadır. Hekim muayenede eksik dişi, çürüğü, dolguyu, kanal tedavisini, kronu ya da implantı ilgili dişin üzerine işler; planlanan tedaviler de aynı şemada görünür. Böylece hastanın ağız durumu tek bakışta okunur ve bir sonraki muayenede nereden devam edileceği bellidir.

İyi bir şemada iki katman birbirinden ayrı tutulur: hastanın mevcut durumu (daha önce yapılmış dolgu, eksik diş, kron gibi) ve planlanan tedaviler. Bu ayrım, yapılmış işle yapılacak işin karışmasını önler. Sağlık Bakanlığı'nın veri sözlüğü de aynı mantıkla mevcut diş durumunu ve tedavi edilen dişin kodunu ayrı veri elemanları olarak tanımlar.

Mevzuat da kaydı diş numarasına bağlar. Ağız ve Diş Sağlığı Hizmeti Sunulan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik, hastaların teşhis ve tedavi bilgilerinin ve varsa röntgen kayıtlarının diş numaralarıyla birlikte ayrıntılı olarak kaydedilmesini ister (madde 22).

Tedavi planında diş numarası ve yüzey gösterimi

Tedavi planının her satırı bir diş numarası ve bir işlemden oluşur: "36 kanal tedavisi" ya da "11 kron" gibi. Dolgularda işlemin dişin hangi yüzeyini kapsadığı da yazılır. Klinikte en sık kullanılan yüzey kısaltmaları şunlardır:

• M (mezial): dişin orta çizgiye bakan yüzü
• D (distal): orta çizgiden uzaktaki yüzü
• O (okluzal): arka dişlerin çiğneme yüzü; ön dişlerde bunun yerine I (insizal), yani kesici kenar kullanılır
• B ya da V (bukkal/vestibüler): yanağa ya da dudağa bakan yüz
• L ya da P (lingual/palatinal): alt çenede dile, üst çenede damağa bakan yüz

Örneğin "36 MOD" kaydı, 36 numaralı dişte mezial, okluzal ve distal yüzeyleri kapsayan bir dolguyu anlatır. ISO 3950 tek tek dişlerin yanında ağız bölgeleri için de kod tanımlar: 00 tüm ağız, 01 üst çene, 02 alt çene; 10, 20, 30 ve 40 ise kadranlardır. Ağzı altı bölgeye ayıran sekstantlar da 03'ten 08'e kadar kodlanır; örneğin 04 üst ön bölgeyi, 07 alt ön bölgeyi gösterir. İçinde sıfır bulunan her kod bir bölgeyi anlatır, sıfırsız kodlar ise tek bir dişi. Tüm ağzı ya da bir kadranı ilgilendiren işlemleri kaydederken bu alan kodları işinizi kolaylaştırır.

Dijital diş şemasında kayıt ve sesli dikte

Kağıt şemada işaretler hekimin el yazısına ve kullandığı sembollere bağlıdır. Dijital diş şemasında ise her işaret diş numarasıyla birlikte kayda geçer, tedavi planına aktarılır ve sonraki muayenede aynı yerde durur. Şemadaki bulgunun plana ve takibe nasıl dönüştüğünü diş şemasından tedavi planına geçiş üzerine yazdığımız yazıda ayrıntılı anlattık.

İki haneli sistem sözlü iletişim düşünülerek tasarlandığı için sesli dikteye de uygundur. Oravity'nin AI Tedavi Asistanı ile hekim muayene sırasında sesli dikte eder; yapay zeka konuşmayı diş, tedavi ve fiyat olarak eşleştirip tedavi planına dönüştürür. Görüntüleme cihazından çıkan röntgenleri ise OraSync köprüsü otomatik yakalar ve doğru hastanın dosyasına aktarır.

Diş numaralarında sık yapılan hatalar

• Sağı ve solu karıştırmak: Şemaya karşıdan bakınca hastanın sağı sizin solunuzda kalır. Kayıtta her zaman hastanın tarafını esas alın.
• Tek haneyle yazmak: "6 numara" ya da "yirmilik" gibi ifadeler dört farklı dişi anlatabilir. Kayda ve laboratuvar formuna tam kodu yazın.
• Sistemleri karıştırmak: Yurt dışından gelen bir raporda 30 numarayı görürseniz önce sistemi kontrol edin; Universal'deki 30, FDI'daki 46'dır. FDI'da 30 ise bir diş değil, alt sol kadranın alan kodudur.
• Süt ve kalıcı dişi karıştırmak: Karma dişlenme döneminde 55 ile 15 aynı bölgededir ama farklı dişlerdir. İlk hane 5 ile 8 arasındaysa diş bir süt dişidir.
• Yüzeyi yazmamak: "36 dolgu" kaydı hangi yüzeyin tedavi edildiğini söylemez. Yüzey kısaltması eklenmediğinde, bir sonraki muayenede eski dolguyu aynı dişteki yeni bir bulgudan ayırmak zorlaşır.
• Numarayı sesle iletirken karıştırmak: Diktede "kırk altı" yerine "dört-altı" demek, özellikle gürültülü bir ortamda yanlış anlaşılmayı azaltır.

Sık sorulan sorular

Hangi diş hangi numaradır?

İlk hane kadranı gösterir: 1 üst sağ, 2 üst sol, 3 alt sol, 4 alt sağ (süt dişlerinde 5–8). İkinci hane orta çizgiden sırayı verir: 1 orta kesici, 3 köpek dişi, 6 birinci büyük azı, 8 yirmilik. Örneğin 16 üst sağ birinci büyük azı, 31 alt sol orta kesicidir.

48 numaralı diş hangisi?

48, alt çenede hastanın sağ tarafındaki yirmilik dişidir, yani üçüncü büyük azı. 4 alt sağ kadranı, 8 kadranın en arkasındaki dişi gösterir.

11 numaralı diş sağ mı sol mu?

Sağ. 11, üst çenede hastanın sağındaki orta kesicidir. Sağ ve sol hastaya göre belirlendiği için karşıdan bakan birine 11 sol tarafta görünür.

7 numaralı diş nedir?

Tek başına 7, bir kadrandaki yedinci dişi, yani ikinci büyük azıyı anlatır. Tam yeri kadran numarasıyla belli olur: 17 üst sağ, 27 üst sol, 37 alt sol, 47 alt sağ ikinci büyük azıdır.

38 numaralı diş hangisi?

38, alt çenede hastanın solundaki yirmilik dişidir. 3 alt sol kadranı, 8 üçüncü büyük azıyı gösterir.

Yetişkin bir insanın ağzında kaç diş vardır?

Tam kalıcı dişlenmede 32 diş vardır ve buna dört yirmilik dahildir. Yirmilik dişlerin bir kısmı çıkmamış ya da çekilmiş olabileceğinden yetişkinlerde 28–32 diş sık görülür. Çocuklarda 20 süt dişi bulunur.

Diş numaraları klinikteki her kaydın ortak dilidir: muayene bulgusu, tedavi planı, röntgen ve laboratuvar işi aynı numara üzerinden birbirine bağlanır. Oravity'de interaktif diş şemasıyla (odontogram) tedavi planını tek ekrandan oluşturmayı Muayene ve Tedavi modülü sayfasında inceleyebilir, kendi iş akışınızla görmek için demo talep edebilirsiniz.